Công ty cổ phần Bệnh Viện Quốc Tế Vinh

Địa chỉ: Số 99 đường Phạm Đình Toái, xã Nghi Phú, TP. Vinh, Tỉnh Nghệ An

Điện thoại: 023 8396 8888     Email: contactus.vinh@hoanmy.com

Tương quan hình ảnh giữa X-quang và siêu âm xương khớp khuỷu trong chẩn đoán gãy xương ở trẻ em | Bệnh viện Quốc Tế Vinh

Tương quan hình ảnh giữa X-quang và siêu âm xương khớp khuỷu trong chẩn đoán gãy xương ở trẻ em

23-04-2021

Gãy xương khuỷu tay là loại gãy xương phổ biến nhất ở trẻ em. Việc đánh giá khuỷu tay có thể khó khăn do giải phẫu thay đổi của bộ xương trong quá trình phát triển và một số loại gãy xương khó để phát hiện. Vì vậy trong bài này sẽ nêu bật rõ những đặc điểm hình ảnh Xquang và siêu âm khớp khuỷu trong chẩn đoán gãy xương trẻ em. 

1. Cơ chế gãy xương

1. 1. Duỗi quá mức

Hình 1. Cơ chế tổn thương do duỗi quá mức.
(A: Khuỷu tay tư thế bình thường, B: Khuỷu tay tư thế duỗi quá mức, C: Hậu quả gãy xương đầu dưới cánh tay, D: Gãy xương cánh tay và tràn dịch máu khớp khuỷu). 

Chấn thương khuỷu tay là kết quả của duỗi hoặc xoay quá mức do khi ngã cánh tay ở tư thế duỗi. Tụ máu khớp sẽ dẫn đến sự dịch chuyển của lớp đệm mỡ phía trước lên trên và lớp đệm mỡ phía sau ra sau.

1.2 Xoay quá mức

Hình 2. Cơ chế tổn thương do xoắn quá mức. 

Cơ chế gãy xương quan trọng khác là cong vẹo quá mức của khuỷu tay. Khuỷu tay bình thường đã có một vị trí bị cong. Khi một đứa trẻ bị ngã với cánh tay dang ra, điều này có thể dẫn đến vẹo quá mức khuỷu tay (A). Ở phía ngoài, điều này có thể dẫn đến trật khớp (B) hoặc gãy xương quay có hoặc không có sự tham gia của mỏm khuỷu (C). Khi các lực có tác động nhiều hơn đến xương cánh tay, vẹo quá mức sẽ dẫn đến gãy xương lồi cầu ngoài (D). Ở phía trong, lực xoắn có thể dẫn đến giật đứt mỏm trên lồi cầu trong (E). Đôi khi mỏm trên lồi cầu trong bị mắc kẹt trong khớp (F). Bởi vì vị trí cong của khuỷu tay bình thường, một hình ảnh giật đứt mỏm trên lồi cầu ngoài sẽ không phổ biến.

2. Đặc điểm hình ảnh X-quang
2.1 Phân tích hình ảnh 

Khi phân tích phim X-quang chấn thương khuỷu, Bác sỹ cần xác định rõ và đặt ra những câu hỏi sau:

  • Có dấu hiệu tràn dịch khớp không? Bởi tràn dịch máu luôn luôn có trong chấn thương khuỷu.
  • Có sự sắp xếp bình thường giữa các xương không?
  • Các trung tâm cốt hóa như thế nào?
  • Có phải là gãy xương kín đáo?

Dấu hiệu lớp mỡ và tràn dịch khớp
Thông thường trên phim của khuỷu tay nằm ở vị trí vuông góc, một lớp mỡ được nhìn thấy ở cạnh trước của khớp. Đây là lớp mỡ bình thường nằm trong bao khớp. Ở phía sau, không thấy lớp mỡ nào vì lớp mỡ phía sau nằm sâu trong hố gian lồi cầu. Sự căng phồng của khớp khi chấn thương sẽ làm cho lớp đệm mỡ phía trước tăng lên và lớp mỡ phía sau trở nên rõ ràng. Sư tăng sáng phía trước hoặc phía sau được nhìn thấy rõ trên phim nghiêng với khuỷu gập 90 độ. Đó là dấu hiệu “lớp mỡ” dương tính. 

Hình 3. Lớp mỡ ở khuỷu tay bình thường. 
Hình 4. Tụ máu khớp dẫn đến sự dịch chuyển lên trên của lớp mỡ trước và sự dịch chuyển ra sau của lớp mỡ phía sau.

Bất kỳ sự căng phồng của khớp do tụ máu, viêm nhiễm hoặc chấn thương đều dẫn đến dấu hiệu “lớp mỡ” dương tính. Nếu không có dấu hiệu đệm mỡ dương tính ở trẻ, chấn thương nội khớp đáng kể là không thể xảy ra. Dấu hiệu “lớp mỡ” có thể nhìn thấy mà không có biểu hiện của gãy xương nên được coi là một gãy xương kín đáo. Những người bệnh này được điều trị như bị gãy xương bằng bất động hai tuần với nẹp. 
Sự sắp xếp của xương
Có hai đường quan trọng giúp chẩn đoán trật khớp và gãy xương. Đó là đường quay chỏm con (Radiocapitellar line, lồi cầu ngoài xương cánh tay và đầu xương quay thẳng hàng trên phim thẳng và phim nghiêng) và đường trước xương cánh tay (Anterior humeral line, song song với bờ trước xương cánh tay, chạy xuyên qua 1/3 giữa lồi cầu xương cánh tay trên phim nghiêng).
Đường quay chỏm con được vẽ qua trung tâm của cổ xương quay sẽ đi qua trung tâm của chỏm con xương cánh tay bất kể tư thế của người bệnh, vì bản lề của xương quay và chỏm con là cố định. Trong trật khớp xương quay, đường này sẽ không đi qua trung tâm của chỏm con. 
 

Hình 5. Đường quay - chỏm con, đường qua trung tâm cổ xương quay tới trung tâm chỏm con của xương cánh tay. Vị trí này không thay đổi trừ khi có gãy xương hoặc trật khớp. Chúng ta thấy, đường quay chỏm con đi qua trung tâm của chỏm con trên mỗi hình X-quang mặc dù ở hình C và D không được định vị tốt. Lưu ý gãy trên lồi cầu ở hình B.

Đường trước xương cẳng tay: Một đường được vẽ trên phim nghiêng dọc theo mặt trước của xương cánh tay sẽ đi qua phần ba giữa của chỏm con xương cánh tay. Đường này được gọi là đường trước xương cánh tay. Trong trường hợp gãy trên lồi cầu, đường trước xương cánh tay thường đi qua phần ba trước của chỏm con hoặc đi ở phía trước chỏm con do sự uốn cong phía sau của mảnh vỡ đầu xa xương cánh tay.

Hình 6. Xquang khuỷu tay ở trẻ các độ tuổi khác nhau. Đường trước xương cánh tay đi qua một phần ba giữa của chỏm con.

Trung tâm cốt hóa của xương
Có 6 trung tâm cốt hóa xung quanh khớp khuỷu. Chúng xuất hiện và hợp nhất với các xương liền kề ở các độ tuổi khác nhau. Điều quan trọng là phải biết trình tự xuất hiện của chúng vì các trung tâm cốt hóa luôn xuất hiện theo một trật tự nhất định. Thứ tự xuất hiện này được gợi nhớ bằng dãy chữ C-R-I-T-O-E (Capitellum, chỏm con – Radius, chỏm quay – Internal or medial epicondyle, mỏm trên lồi cầu trong – Trochlea, ròng rọc – Olecranon, mỏm khuỷu – External or lateral epicondyle, mỏm trên lồi cầu ngoài). Độ tuổi mà các trung tâm cốt hóa này xuất hiện rất khác nhau và khác nhau giữa mỗi người. Không quan trọng để biết chính xác những lứa tuổi này, nhưng như một hướng dẫn chung, bạn có thể nhớ các mốc 1-3-5-7-9-11 năm.

Hình 7. Thứ tự xuất hiện của các trung tâm cốt hóa được gợi nhớ với 
dãy chữ C-R-I-T-O-E (Capitellum, chỏm con – Radius, chỏm quay – Internal or medial epicondyle, mỏm trên lồi cầu trong – Trochlea, ròng rọc – Olecranon, mỏm khuỷu – External or lateral epicondyle, mỏm trên lồi cầu ngoài).
Hình 8. Sự xuất hiện phân mảnh của điểm cốt hóa ròng rọc ở hai trẻ khác nhau. Ròng rọc có hai hoặc nhiều trung tâm cốt hóa có thể làm ròng rọc xuất hiện giống như bị phân mảnh.
Hình 9. Các mảnh cốt hóa thạch của ròng rọc giả các vật thể lỏng lẻo trong khớp. Trên phim nghiêng, các điểm cốt hóa của ròng rọc có thể lồi vào trong khớp. Chúng không nên nhầm lẫn với các vật thể lỏng lẻo nội khớp (mũi tên).

3. Đặc điểm hình ảnh siêu âm trong gãy xương khuỷu tay ở trẻ em 
Theo một số nghiên cứu được đăng trên tạp chí Siêu âm Y tế Thế giới, các trường hợp gãy xương khuỷu tay điển hình ở trẻ em cũng có thể được mô tả bởi siêu âm. Đặc biệt, dấu hiệu “lớp mỡ” dương tính đóng vai trò như một dấu hiệu chắc chắn cho tình trạng gãy xương khuỷu tay và có thể được xác định rất nhạy bởi siêu âm. Siêu âm là công cụ chẩn đoán rất có giá trị cho các chấn thương khuỷu tay ở trẻ em. Trong trường hợp không có dấu hiệu gãy xương và trong trường hợp gãy xương không di lệch được xác nhận qua siêu âm, sẽ giúp giảm thiểu gánh nặng X-quang ở trẻ em mà không làm mất an toàn chẩn đoán.
Dấu hiệu trực tiếp: Mất liên tục vỏ xương. 

Hình 10. Bé trai 7 tuổi vào viện vì sưng đau khuỷu tay trái, hạn chế vận động sau chấn thương. Siêu âm cho thấy hình ảnh vỏ xương mất liên tục (mũi tên).

Dấu hiệu gián tiếp: Tràn dịch máu khớp khuỷu.

Hình 11. Tràn dịch máu khớp khuỷu ở trẻ trai 6 tuổi sau chấn thương khuỷu tay.

ThS. BS Nội trú Phan Thị Hằng - Khoa Chẩn đoán hình ảnh

Nguồn tài liệu tham khảo:
https://radiologyassistant.nl/musculoskeletal/elbow/fractures-in-children