Công ty cổ phần Bệnh Viện Quốc Tế Vinh

Địa chỉ: Số 99 đường Phạm Đình Toái, xã Nghi Phú, TP. Vinh, Tỉnh Nghệ An

Điện thoại: 023 8396 8888     Email: contactus.vinh@hoanmy.com

Trầm cảm sau sinh | Bệnh viện Quốc Tế Vinh

Trầm cảm sau sinh

25-05-2022

Mỗi người phụ nữ đều cảm thấy hạnh phúc với thiên chức làm mẹ. Tuy nhiên, giai đoạn sau sinh là một giai đoạn có nhiều bất ổn về tâm sinh lý và nội tiết, người phụ nữ có thể có những cảm xúc rất mạnh mẽ từ phấn khích, vui sướng cho tới lo lắng và sợ hãi. Những thay đổi này có thể dẫn đến một tình trạng nguy hiểm đó là trầm cảm sau sinh.
Theo các số liệu thống kê, tỷ lệ trầm cảm sau sinh (PPD) khá cao, khoảng 10 -15% các bà mẹ bị trầm cảm, và có tới 25 - 50% trong số này, các triệu chứng trầm cảm kéo dài hơn 6 tháng.
Trầm cảm đối với phụ nữ mang thai và phụ nữ sau sinh nếu không được phát hiện và điều trị có thể làm tăng nguy cơ bị bệnh tâm thần và ảnh hưởng đến sự phát triển về tinh thần và tính cách của trẻ trong tương lai. Bà mẹ bị trầm cảm thường có những cảm xúc tiêu cực như buồn phiền, lo âu, căng thẳng, dễ cáu gắt. Nghiêm trọng hơn, họ có thể xuất hiện ý định tự tử, tự hủy hoại bản thân và con của họ. Một trong các nguyên nhân chính làm cho hậu quả của trầm cảm trở nên trầm trọng, đó là phụ nữ thường thiếu kiến thức để nhận biết triệu chứng của bệnh trầm cảm và không tìm sự giúp đỡ khi có dấu hiệu trầm cảm. 

Trầm cảm sau sinh và những điều cần lưu ý


1. Trầm cảm sau sinh là gì ?

Thông thường, ở giai đoạn sau sinh, các bà mẹ đều trải qua một giai đoạn cảm xúc nhạy cảm, dễ buồn, dễ khóc gọi là "baby blues" hay còn gọi là trầm cảm thoáng qua. "Baby blues" thường xảy ra sớm, từ hai đến ba ngày đầu tiên sau khi sinh nhưng thường không kéo dài quá hai tuần. Có khoảng 80 - 85% phụ nữ sau sinh trải qua giai đoan "baby blues".
Nhưng nếu triệu chứng buồn bã, ủ rũ kéo dài trên 2 tuần và ngày càng nặng với những ý nghĩ tiêu cực hoặc xuất hiện muộn hơn ở giai đoạn sau sinh nhưng thường trong vòng 1 năm sau sinh thì không còn là "baby blues" mà là trầm cảm thực sự và có thể diễn tiến thành một dạng rối loạn tâm thần cần phải được điều trị.
Nếu bạn bị trầm cảm sau sinh, việc điều trị kịp thời có thể giúp bạn kiểm soát các triệu chứng và giúp bạn gắn kết với em bé hơn.

2. Nguyên nhân của trầm cảm sau sinh

Không có nguyên nhân duy nhất gây ra chứng trầm cảm sau sinh, nhưng các vấn đề về nội tiết, cảm xúc và điều kiện kinh tế xã hội có thể đóng một vai trò nào đó.
Thay đổi nội tiết: Sau sinh, các hormone nội tiết giảm đáng kể, quan trọng nhất là hormone estrogen và progesteron có thể góp phần gây ra chứng trầm cảm sau sinh (tương tự như thay đổi cảm xúc vào mỗi chu kì kinh). Các hormone khác do tuyến giáp sản xuất cũng có thể giảm mạnh - khiến bà mẹ cảm thấy mệt mỏi, uể oải và trầm cảm.
Vấn đề cảm xúc: Khi thiếu ngủ và quá tải, bà mẹ có thể cảm thấy khó khăn khi thực hiện và xử lý các vấn đề dù là nhỏ. Họ có thể lo lắng về khả năng chăm sóc con của mình, cảm thấy kém hấp dẫn hơn hoặc mất kiểm soát cuộc sống của mình. Bất kỳ vấn đề nào cũng có thể góp phần gây ra trầm cảm sau sinh.
Các yếu tố nguy cơ
Bất kỳ người phụ nữ nào lần đầu làm mẹ cũng có thể bị trầm cảm sau sinh và có thể lặp lại ở những lần sinh nở khác. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ tăng lên nếu kèm theo:
- Tiền sử trầm cảm, trong khi mang thai hay sau sinh hoặc bất kì thời điểm nào
- Rối loạn lưỡng cực
- Nguời thân trong gia đình bị trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần khác
- Gặp các sự kiện căng thẳng, chẳng hạn như biến chứng khi mang thai, bệnh tật hoặc mất việc
- Thai hoặc trẻ sinh ra có vấn đề về sức khỏe hoặc các nhu cầu đặc biệt khác: Phải nằm ở khu điều trị sơ sinh hay phải trải qua các cuộc phẫu thuật …
- Gặp vấn đề với việc cho con bú
- Mâu thuẫn trong quan hệ với vợ /chồng hoặc người thân
- Không có sự hỗ trợ hay giúp đỡ từ người thân
- Gặp vấn đề về tài chính
- Mang thai ngoài ý muốn hoặc không mong muốn, hoặc bị các biến chứng trong thai kì 
Nếu không được điều trị, trầm cảm sau sinh có thể cản trở tình cảm gắn kết mẹ con và gây ra những rắc rối trong gia đình.

3. Triệu chứng của trầm cảm sau sinh

Các dấu hiệu và triệu chứng của trầm cảm sau khi sinh rất khác nhau, có thể từ nhẹ đến nặng.
Các triệu chứng "baby blues"
Các dấu hiệu và triệu chứng của "baby blues"- chỉ kéo dài vài ngày đến một hoặc hai tuần sau khi sinh - có thể bao gồm:
- Tâm trạng luôn cảm thấy buồn bã, thậm chí không biết lý do vì sao buồn, vô định, trống trải.
- Lo lắng
- Cáu gắt
- Cảm thấy mọi thứ xung quanh quá sức, áp lực và choáng ngợp
- Dễ khóc
- Giảm tập trung, hay quên
- Rối loạn hành vi ăn uống: chán ăn hoặc có thể ăn quá nhiều nhưng chủ yếu là chán ăn.
- Rối loạn giấc ngủ: Chủ yếu là khó ngủ, ngủ không sâu giấc.

Các triệu chứng trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh có thể bị nhầm lẫn với các dấu hiệu của "baby blues" nhưng các triệu chứng thường nặng và kéo dài hơn, cuối cùng có thể ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc con và thực hiện các sinh hoạt hàng ngày.  Các triệu chứng thường phát triển trong vài tuần đầu tiên sau khi sinh, nhưng có thể bắt đầu sớm hơn (khi mang thai) hoặc muộn hơn, cho đến một năm sau khi sinh

Các dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm sau sinh có thể bao gồm:

- Tâm trạng chán nản hoặc thay đổi tâm trạng nghiêm trọng
- Khóc quá nhiều
- Khó gắn kết với con
- Xa cách gia đình và bạn bè
- Chán ăn hoặc ăn nhiều hơn bình thường
- Không thể ngủ (mất ngủ) hoặc ngủ quá nhiều
- Quá mệt mỏi hoặc cảm thấy quá mệt mỏi
- Mất và giảm hứng thú với các sở thích cũ
- Dễ cáu gắt và tức giận 
- Luôn lo sợ mình không phải là một người mẹ tốt
- Cảm thấy vô vọng, cảm giác vô dụng, xấu hổ, tội lỗi hoặc kém cỏi
- Giảm tập trung, suy nghĩ không còn rõ ràng
- Bồn chồn, lo lắng nghiêm trọng và các cơn hoảng loạn
- Suy nghĩ làm hại bản thân hoặc con
- Suy nghĩ về cái chết hoặc tự tử lặp đi lặp lại
Nếu không được điều trị, trầm cảm sau sinh có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu hơn.
Rối loạn tâm thần sau sinh
Với chứng rối loạn tâm thần sau sinh - một tình trạng hiếm gặp thường phát triển trong vòng tuần đầu tiên sau khi sinh - các dấu hiệu và triệu chứng rất nghiêm trọng. Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm: Ảo giác và ảo tưởng, kích động, hoang tưởng, dẫn tới những hành vi như tự sát hoặc làm hại con mình và cần được điều trị ngay lập tức.
Trầm cảm ở người bố
Không chỉ riêng các bà mẹ mà các ông bố cũng có thể bị trầm cảm sau sinh và những triệu chứng tương tự như bà mẹ bị trầm cảm sau sinh, gây ảnh hưởng tới bà mẹ cũng như đứa trẻ. Những ông bố còn trẻ, có tiền sử trầm cảm, gặp các vấn đề trong mối quan hệ hoặc đang gặp khó khăn về tài chính có nguy cơ bị trầm cảm sau sinh cao nhất. 

4. Khi nào mẹ có dấu hiệu trầm cảm sau sinh cần tới gặp nhân viên y 

Điều quan trọng là các bà mẹ nên tìm kiếm sự giúp đỡ và tư vấn của y tế nếu như có các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh trầm cảm với bất kỳ đặc điểm nào sau đây:
- Không biến mất sau hai tuần
- Các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, khiến các bà mẹ cảm thấy khó khăn khi chăm sóc cho con mình cũng như thực hiện các công việc hàng ngày
- Xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con
- Có ý định tự tử
Nếu tại bất kỳ thời điểm nào bạn có ý định làm hại bản thân hoặc em bé của mình, hãy ngay lập tức tìm kiếm sự giúp đỡ từ chồng hoặc những người thân trong việc chăm sóc em bé của bạn và đi khám để được giúp đỡ.

5. Ảnh hưởng của trầm cảm sau sinh

Đối với các bà mẹ:Trầm cảm sau sinh không được điều trị có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu hơn, có thể trở thành mãn tính. Ngay cả khi được điều trị, trầm cảm sau sinh làm tăng nguy cơ mắc các đợt trầm cảm nặng trong tương lai.
Đối với trẻ: Những bà mẹ bị trầm cảm sau sinh mà không được điều trị, con của họ dễ gặp các vấn đề về cảm xúc và hành vi, chẳng hạn như khó ngủ và ăn uống, quấy khóc nhiều và chậm phát triển ngôn ngữ.

6. Phòng ngừa trầm cảm sau sinh

Xây dựng kiến thức thai sản và chăm sóc trẻ
Những người phụ nữ lần đầu làm mẹ thường cảm thấy mình không biết cách chăm sóc con, họ lo lắng và dễ bị căng thẳng vì vậy việc tham gia các lớp học tiền sản để được thông tin và chia sẻ kiến thức cũng như kinh nghiệm trong chăm sóc và nuôi dưỡng một đứa trẻ sẽ giúp các bà mẹ an tâm hơn về khả năng chăm sóc con của mình, không quá áp lực về việc chăm con.
Tìm kiếm sự giúp đỡ từ người chồng và người thân
Người phụ nữ sau sinh đặc biệt yếu ớt và nhạy cảm, nếu như chỉ có một mình họ dễ cảm thấy quá tải và áp lực. Vai trò của chồng và người thân đặc biệt quan trọng trong việc chia sẻ và giải tỏa áp lực cho người mẹ và bên cạnh em bé, người mẹ cũng cần có thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân.
Tìm kiếm sự giúp đỡ từ y tế
Nếu có tiền sử trầm cảm - đặc biệt là trầm cảm sau sinh – cần thông báo cho bác sĩ biết nếu có ý định mang thai hoặc ngay sau khi phát hiện có thai.
Trong suốt thời kỳ mang thai, bác sĩ sẽ theo dõi sát các dấu hiệu và triệu chứng trầm cảm. Với những trường hợp trầm cảm nhẹ, người phụ nữ có thể tìm kiếm sự hỗ trợ-giúp đỡ từ chồng/người thân, tư vấn tâm lý hoặc các liệu pháp khác. Trong những trường hợp nặng hơn, có thể phải điều trị bằng thuốc chống trầm cảm - ngay cả khi đang mang thai. 
Sau sinh, các bà mẹ cần đi khám để tầm soát các dấu hiệu và triệu chứng của trầm cảm sau sinh. Nếu được phát hiện sớm, có thể bắt đầu điều trị sớm. Nếu bà mẹ có tiền sử trầm cảm sau sinh, có thể điều trị bằng thuốc chống trầm cảm hoặc liệu pháp tâm lý ngay sau khi sinh. 
Những người bị trầm cảm có thể không nhận ra hoặc thừa nhận rằng bản thân đang bị trầm cảm. Họ có thể không nhận thức được các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh trầm cảm. Nếu nghi ngờ một người bạn hoặc người thân của mình bị trầm cảm sau sinh hoặc có triệu chứng của rối loạn tâm thần sau sinh, cần đưa họ đi khám ngay lập tức. Đừng chờ đợi và hy vọng vào sự cải thiện.

---------------------------
 Tài liệu tham khảo:
1.    Perinatal Depression, Mayo clinic.
2.    Reindolf Anokye el al , “Prevalence of postpartum depression and interventions utilized for its management”, 2018. 
3.    Screening for Perinatal Depression, ACOG, 2015.